تبلیغات
دانشجویان رشته اشاعه دانش پودمان چهارم - اصحاب دایره المعارف

دانشجویان رشته اشاعه دانش پودمان چهارم

سه شنبه 20 اردیبهشت 1390

اصحاب دایره المعارف

نویسنده: علی امین فلاح   

عنوان تحقیق :

اصحاب دایره المعارف


محقق:

علی امین فلاح



استاد :

جناب آقای دکتر جعفر بیگلو



عنوان درس:

مرجع شناسی

پودمان 4

   

به نام خدا

 

اصحاب دایره المعارف و پیشینه دانشنامه ، دایره المعارف یا encyclopedia

 

پیشینه دانشنامه به بیش از دو هزار سال پیش در یونان می رسد.  ارسطو را اولین کسی می دانند که دانشنامه را به صورت مجموعه درباره علوم و مسائل بشری زمان خود گرد آورده است. کارهای مشابه کار ارسطو در قرون وسطی هم ادامه داشته است ولی دانشنامه ای که مد نظر ماست مبتنی بر دسته بندی االفبایی و مدخلهایی  که براساس الفبا کنار هم قرار گرفته اند است که پیشینه آن به قرن هفده و اوایل قرن هجده می رسد.

"فرهنگ بزرگ تاریخی" اثر لویی مورری  کشیش فرانسوی که در سال 1674 میلادی در لیون فرانسه به چاپ رسیده اولین دانشنامه به شیوه  نوین است. این اثر در اروپا بسیار مورد توجه قرار گرفت و به آلمانی، انگلیسی، اسپانیولی و ایتالیایی ترجمه شد. این دایره المعارف به شخصیتهای تاریخی و وقایع پرداخته است.

نخستین دانشنامه انگلیسی در انگلستان تحت عنوان "دایره المعارف فنی" اثر "جان هریس" بود که در سال 1704 به اتمام رسید. پس از آن "ویلیام چمبرز"، "دایره المعارف چیمبرز" را تدوین کرد که در واقع نقطه عطفی در دانشنامه نویسی است و در تکامل فنی دایره المعارف نویسی نقش به سزایی داشت.

قرن هجدهم که به روشنگری معروف است آغاز تدوین دانشنامه نویسی نوین است. در دوران انقلاب فرانسه روشنفکران فرانسوی یکی از راهها برای آگاهی بخشی به جامعه را تدوین دانش نامه تشخیص دادند. از این رو گروهی از آنان درصدد تدوین دانشنامه ای برآمدند که در تاریخ از آنان به اصحاب دایره المعارف یاد می شود. این گروه نخست برآن بودند تا دایره المعارف چیمبرز را به فرانسوی ترجمه کنند اما کار این ترجمه به سرانجام نرسید و بر آن شدند دایره المعارفی را تدوین کنند. این کار به سرپرستی "دیدرو" و "دلامبر" با همکاری "ولتر"، "مونتسکیو" و "روسو" انجام گرفت اما به علت شرایط سیاسی، دولتیها مانع از چاپ آن شدند و سرانجام به صورت پنهانی چاپ شد.

در ایران و مشرق زمین دایره المعارف نویسی به مفهوم گردآوری دانسته ها و علوم بشری پیشینه ای طولانی دارد. برای نمونه می توان گفت کتاب دین کرد که به زبان فارسی میانه (پهلوی) بر پایه اوستا و متون دینی زرتشتی نگاشته شده بود نمونه دانشنامه دین زرتشتی است.

در دوره اسلامی از نخستین دانشنامهها که می توان نام برد کتاب احصا»العلوم اثر ابونصر فارابی، دانشنامه علایی اثر ابن سینا، التفهیم ابوریحان بیرونی، ذخیره خوارزمشاهی جرجانی، مفتاح العلوم محمد خوارزمی و جامع العلوم فخرالدین محمد رازی است.

نخستین دانشنامه جهان اسلام به شیوه نوین دایره المعارف بستانی است که در اواخر قرن نوزده میلادی توسط بطروس بستانی و پسرانش در لبنان تدوین شد. کار این دانشنامه نیمه کاره ماند و تا مدخل عثمانیه ادامه داشت. بعد از بستانی کسانی دیگر کار او را در مصر ادامه دادند.

نخستین دانشنامه به سبک نوین و امروزی به معنای خاص در ایران دانشنامه فارسی به سرپرستی غلامحسین مصاحب بود که جلد اول آن در سال 1345 به اتمام رسید و منتشر شد. این دایره المعارف در سه جلد به کار خود خاتمه داد. از دیگر دانشنامههای معاصر پیش از انقلاب اسلامی دانشنامه ایران و اسلام است که به سرپرستی احسان یارشاطر تدوین شد. کار این دانشنامه با پیروزی انقلاب اسلامی ناتمام ماند.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی دانشنامه نویسی در ایران از رشد قابل ملاحظه ای برخوردار شد و مورد اقبال بیشتر مولفان قرار گرفت.

در اوایل قرن بیستم در هلند شرق شناسان و اسلام شناسان به تدوین دانشنامه ای تحت عنوان دانشنامه اسلام مبادرت ورزیدند. در تدوین این دانشنامه شرق شناسانی مانند بارتلد، مینورسکی و... همکاری داشتند که ویرایش دوم آن بعد از جنگ جهانی دوم آغاز شد و در بسیاری از مقالات آن تجدید نظر به عمل آمد. این دانشنامه در کشورهای اسلامی با استقبال روبه رو شد  و به زبانهای عربی و ترکی و اردو ترجمه شد. در ایران نیز گروهی برآن شدند تا این دانشنامه را به فارسی ترجمه کنند اما ترجمه آن به اتمام نرسید.

در سال 1362 با هدف تدوین دانشنامه ای با محوریت فرهنگ و تمدن اسلامی آقای سید کاظم موسوی بجنوردی مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی را بنیان گذاشت تا با همکاری جمعی از نخبگان کشور در حوزههای مختلف علوم اسلامی خلا» وجود چنین منبعی را جبران کند. شخصیت علمی و منش ایشان سبب شد تا نخبگان ایرانی به دعوت وی پاسخ مثبت داده و با تکیه بر توان علمی کارشناسان، هسته ای مبتنی بر کار علمی و کارشناسی شکل گیرد. این دایره المعارف متشکل از پانزده بخش است که هر یک در زیر مجموعه خود به تدوین و گردآوری منابع مرجعی مختلفی در زمینه ادبیات عرب، ادبیات، کلام و فرق، تاریخ و مردم شناسی، ادیان، ایران شناسی و زبان شناسی، جغرافیا، علوم، فقه، فلسفه، عرفان، هنر و معماری، حقوق و علوم قرآنی و حدیث دست بزنند که در هریک از این حوزهها تلاش می شود به زوایای مختلف این علوم پرداخته شود. در همین زمینه در بخش جغرافیا که بنده در آن فعال هستم به مداخل مربوط به جغرافیای تاریخی، سرزمینهای حوزه جهان اسلام، سیر تاریخی تحولات پرداخته می شود که شامل معرفی دانشمندان، علم جغرافیا، اصطلاحات، کتب، مکانها و شهرها و کشورهای اسلامی است. دانشنامه ایران، تاریخ جامع ایران، دانشنامه فقه اسلامی و دانشنامه شمیران از جمله فعالیتهای بخشهای مختلف دایره المعارف اسلامی است.

 

منابع:

-        مصاحبه علی همدانی مدیر و مسوول بخش جغرافیای دایره المعارف بزرگ اسلامی

-        http://www.mardomsalari.com/template1/News.aspx?NID=74154

نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :